Эпилепсия касаллиги давоси

Epilepsiya va uning zamonaviy yechimi

Insonning miya faoliyati bilan bog‘liq kasalliklar ichida epilepsiya ko‘proq uchrashiga guvoh bo‘lish mumkin. Uning ijtimoiy jihatdan xavfi katta bo‘lgani uchun turmush qurish arafasida turgan yigit-qizlar tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.

Agar ulardan birortasi epilepsiya yoki boshqa ruhiy kasalliklar bo‘yicha hisobda tursa, tug‘ilajak farzandlarga undagi genetik belgilar ya’ni ruhiy nuqsonlar o‘tishi ehtimoldan xoli emas. Shuning uchun ham epilepsiya kasalligiga yo‘liqqan bemor taqdiri tibbiyot xodimlarini hamisha tashvishga solib keladi. Bu kasallikning kelib chiqish sabablari, o‘ziga xos simptomlari, diagnostikasi, davolash jarayoni va profilaktikasi to‘g‘risida «O‘zbekistonda sog‘likni saqlash» gazetasi muxbiri Olmazor tumanidagi 18-oilaviy poliklinika psixonevrologi Iroda Karimova bilan suhbatlashdi. Siz quyida shu suhbatni o‘qishingiz mumkin.

– Epilepsiyaning kelib chiqish sabablarini mutaxassis sifatida qanday sharhlaysiz?

– Oddiy tilda biz uni tutqanoq yoki quyonchiq deb ataymiz. Kasallik etiologiyasi va patogenezi oxirigacha o‘rganilmagan. Birinchi tutqanoq vaqtidagi bemorning yoshi bevosita kasallikning paydo bo‘lish sabablari bilan bog‘liqdir. Yangi tug‘ilgan chaqaloq va emizikli bolada og‘ir gipoksiya, bosh miya rivojlanish nuqsonlari va metabolik genetik nuqsonlar (gipoglikemiya, gipokaliyemiya, vitamin B 6 yetishmasligi) xastalik kuchayishiga sabab bo‘lishi taxmin qilingan. Epilepsiya etiologiyasida tug‘ruq travmalari (qisqich ishlatish sababli homila boshchasi va chanoq o‘lchamlarining to‘g‘ri kelmasligi) o‘ziga xos rol o‘ynaydi. Ayrim hollarda epilepsiyaga duchor bo‘lgan bemorlarning onasi homiladorlik vaqtida qizilcha, grippning og‘ir formasi yoki bosh miya jarohatlanishiga uchragan, spirtli ichimlik, giyohvand modda iste’mol qilgan va tetratogen ta’sirga ega dorilar (rezerpin, remantadin) qabul qilgani aniqlangan.

Epilepsiya patogenezini aniqlash mutaxassislarga anchagina qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Turli xil etiologik omillar – alohida neyronlarning ichki qo‘zg‘alishi, funksiponal bog‘langan sistemali neyronlarning qo‘zg‘alishi yoki tormozlanishi, bosh miyaning energetik holati, ayrim aminoksilotalar metabolizimining buzilishi tufayli talvasa kelib chiqishi mumkin. Hozirgi vaqtda epilepsiya patogenezida yangi konsepsiya, ya’ni kaliy (K+) kanallari blokadasidan keng foydalanilmoqda. Bu esa neyronalararo halqa sirkulyatsiyasidagi impulslarning o‘tishini qiyinlashtiradi. Qo‘zg‘atuvchi transmitter (aspartat va glyutamat) tutqanoq rivojlanishida asosiy mexanizm bo‘lib, tormozlovchi (gamma-aminomoy kislotasi) uning tugashini ta’minlaydi.

– Kasallikning aholi o‘rtasida uchrash darajasi qanday va uni aniqlash mezonlari bormi?

– Turli xurujlar va hushdan ketish bilan boshlanadigan epilepsiya yosh tanlamaydi, u bir necha oylik chaqaloqda ham, kattalarda ham uchrashini kuzatganmiz. Har 1000 kishidan 5-10 nafari epilepsiyaga yo‘liqqan bo‘lib, asosan 20 yoshgacha bo‘lgan yigit-qizlarda ko‘proq uchrashi mumkin.

Kasallanish darajasi jinsga bog‘liq emas, erkak-ayollarda teppa-teng yuradi. Xuddi boshqa asab kasalliklari kabi epilepsiyada nasliy omilning ta’siri yaqqol seziladi. O‘tgan asrning 50-yillarigacha aksariyat davlatlarda epilepsiyadagi nasliy omil juda bo‘rttirib ko‘rsatilgan. Keyinchalik ilm-fan yutuqlari bunday farazni yo‘qqa chiqardi. Bugungi statistik ma’lumotlar ota-onadan biri epilepsiya bilan og‘risa, ulardan kasal bola tug‘ilishi xavfi 10 foizdan oshmasligini ko‘rsatmoqda. Agar xastalik har ikkisida uchrasa, bu – chinakam fojia. Bola bir umr epilepsiya “girdobi”da qoladi.

Tashxis qo‘yish uchun shifokor bemordagi kasallik hamda irsiy moyillikni tekshiradi. Aniq tashxis qo‘yish juda murakkab. Buning uchun mutaxassis ko‘p bosqichli tekshiruvni amalga oshirishi darkor. Elektroensealografiya (EEG) apparati vositasida bemorning miya faoliyati tekshiriladi. EEGda kuzatiladigan patologik o‘zgarishlar, o‘tkir to‘lqinlar, kompleks pik to‘lqinlar, sekin to‘lqinli paroksizma ko‘rinishida kechadi. Epilektik aktivlik kasallikka duchor bo‘lgan bemorlarning 30-40 foizida aniqlanadi. Hozirgi vaqtda amaliyotga keng joriy qilingan komyuter tomografiya va magnit-rezonans tomografiya tekshiruvlari tashxis qo‘yishda aniqlikni ta’minlab, shifokorning bemorni davolashi uchun yengillik tug‘diradi. EEG ko‘rsatkichlari meyorida bo‘lsa, shifokor tutqanoqqa qarshi preparatlarni to‘xtatishga maslahat beradi.

– Boshqa xastaliklar kabi epilepsiya ham turlarga ajratiladimi?

– 1989 yilda qabul qilingan xalqaro tasnifga ko‘ra, kasallik birlamchi (idiopatik) va ikkilamchi (simptomatik) turlarga bo‘linadi. Epilepsiyaga tibbiy jihatdan chuqur izoh berganimizda, parsial, oddiy, murakkab, ikkilamchi generallashgan, generallashgan, toniko-klonik, tonik, klonik, mioklonik, absans, atonik xususiyatlariga to‘xtalib o‘tish kerak. Oddiy parsial tutqanoqning boshlanishi lokal xarakterda bo‘lib, bemorning es-hushi yo‘qolmaydi. Uning klinik belgisida turli holatlar (motor, sensor, vegetativ va psixik) kuzatilib, epileptik o‘choqning lokalizatsiyasi va epileptik sistemaning morfunksional xususiyatiga bog‘liq. Murakkab parsial tutqanoq hushning buzilishi bilan kechadi.

Bemor keyinchalik bo‘lib o‘tgan voqealarni umuman eslolmaydi U ko‘pincha aura bilan boshlanadi. Aura tutqanoqning xabarchisi bo‘lib, xuruj boshlanishiga bir necha soat qolganda, ba’zan esa bir-ikki kun oldin bemorning uyqusi qochadi, xavotir paydo bo‘lib, jahlini bosa olmaydi, yuzi yoki tanasining ba’zi joylarida uvushish yuzaga keladi, lab burchaklari titray boshlaydi. Bemor atrofida ro‘y berayotgan voqeani noreal (derealizatsiya) deb qabul qiladi. Ayrim u “ko‘rib bo‘lgan” yoki “umuman ko‘rmagan” hissiyotga duch kelgandek bo‘ladi. Epilepsiyaning ba’zi turlarida aura kuzatilmaydi. Aurasiz kuzatiladigan katta tutqanoq hayot uchun juda xavflidir.

Bemor bosh miya va tan jarohatiga uchrashini oldindan bilib bo‘lmaydi. Toniko-klonik epilepsiya uchun bu belgi tipik bo‘lib hisoblanadi. Bunga xos xarakterli belgi endogen va ekzogen omillar – menstruatsiya, mastlik, o‘ta toliqishga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Tanadagi barcha mushaklarda tonik qisqarish boshlanadi. Bemorning ko‘zlari katta ochiladi, ko‘z soqqasi yuqoriga ketadi, qorachiqlari kengayadi, yorug‘likdan ko‘zi qamashadi. Spazmlashgan tovush yoriqlaridan havo o‘tganda epileptik qichqirish paydo bo‘ladi, bu bir necha sekund davom etadi. Keyinchalik mushaklarning tonik rigidligi qaltirashga o‘tadi va klonik fazasi boshlanadi. Klonik tutqanoq faqat klonik faza bilan xarakterlanadi. Bu ko‘pincha emizikli bolalarda kuzatiladi. Bunda bola hushidan ketib, vegetativ buzilishlar bilan birga ikki tomonlama ritmik klonik tutqanoq paydo bo‘ladi. Tungi xuruj kunduzgisidan boshqacharoq tarzda kechadi.

Bemor birdan uyg‘onib ketadi, boshi qattiq og‘riydi, kutilmaganda qayt qiladi, asta-sekin ko‘zi va boshi yon tomonga qayrilgan holda tutqanoq xurujlari boshlanib ketadi. Uning yuzi qiyshayib qoladi, so‘lagi oqadi va duduqlana boshlaydi, tilini tishlab olishi, og‘zidan qon aralash ko‘pik kelishi, siyib yuborishi bilan yon-atrofida turgan yaqinlarini hayajonga soladi. Yotgan joyidan tezlikda turib, o‘tirib oladi, oyoqlari bilan velosiped haydayotgandek harakat qiladi, g‘ujanak bo‘lib to‘shakka ag‘anaydi. Gohida u o‘rnidan turib yurib ketadi, qadamini to‘xtatadi, yugurib uydan chiqib ketishi mumkin. Xuruji jarayoni 30 soniyadan 2 daqiqagacha davom etadi.

Bemor o‘ziga kelgach, nimalar qilganini eslay olmaydi, ba’zan nima sodir bo‘lganini chala-chulpa hikoya qilib beradi. Epilepsiya qanday holatda va qaysi turda uchramasin, ularning barchasida bir-biriga o‘xshash jihatlar ko‘p. Shuning uchun ham biz shifokorlar kasallikka umumiy qilib, “epilepsiya” nomini berganmiz. Yuqorida keltirib o‘tganlarim esa tadqiqotchilar olib borgan ilmiy izlanishlardan bir shingili, xolos.

– Epilepsiya ruhiy kasallik turi bo‘lgani uchun bemorning miya faoliyati va yurak funksiyasida o‘ziga xos “muhit” mavjud. Ana shu “muhit”ga moslashib yashaydigan bemorning xatti-harakatlarida qanday holat kuzatiladi va bu uning yon-atrofidagi kishilarga ta’sir qilish darajasi xususida nima deya olasiz?

– Epilepsiyada xulq-atvor o‘zgarishlari ba’zan “ijobiy” tus oladi. Ular kimgadir keragidan ortiq darajada mehribon, bosh yordamchi, kulib turadigan, muloyim, har qanday ishga bel bog‘lab kirishib ketadigan shaxslardir. Bu mehribonlik ba’zi hollarda oila a’zolariga emas, begonalarga ko‘rsatiladi.

Bemorning jahlini chiqarish oson, qilayotgan ishlariga mos e’tiborni sezmasa yoki tanbeh eshitsa, u yanada qaysar va o‘jar bo‘lib qoladi. Agar bemor birorta kishi bilan “san-man”ga borsa, qaytib o‘sha odamga umuman yaqinlashmaydi. Bu tipdagi kishilarning ayrimlari haqiqatparvar bo‘lsa, ba’zilari g‘irt yolg‘onchi bo‘lishadi. Uning uchun begona odam nohaqlikdan aziyat cheksa, uzoq vaqt u haqda gapirib yuradi, qo‘lidan kelsa, yordamga shoshadi. Ba’zi bemorlar uyi va ishxonasini saranjom-sarishta tutishadi, ozoda kiyinishadi, juda tartibli bo‘lib, ular ba’zan kleptomaniya (kerakmas narsalarni o‘g‘irlash) bilan ham shug‘ullanadilar. Epilepsiya kasalligida kuzatiladigan shaxsiyat o‘zgarishlari kasallikning qaysi yoshda boshlangani, xurujlar soni va turi, o‘tkazilayotgan davolash muolajalarining uzviyligiga bog‘liqdir.

– Epilepsiyaning davolash bosqichlari qanday olib boriladi? Bemor ruhiy kasalliklar dispanserida hisobga olingach, u bilan davolash ishlarini tashkil etishda nimalarga ahamiyat beriladi?

– Ko‘pincha epileptik bemorni nevrologik xarakterdagi kasal, deb hisoblashadi. Bemorga tashxis qo‘yish nevropatolog yoki psixonevrolog zimmasiga tushadi. Psixik nuqson ayrim bemorlarda (25-30 foiz) turli darajada yaqqol namoyon bo‘lishi mumkin. Davolashni boshlashdan avval shifokor bemorda serebral (o‘sma, ensefalit va boshqalar) yoki ekstratserebral (insuloma, gipoparatireoz) yo‘qligiga ishonch hosil qilishi kerak. Kasallik kompleks, individual, uzluksiz va uzoq muddat davolanishi kerak.

Davolash epileptik tutqanoq turini hisobga olgan holda bitta preparat (monoterapiya)dan boshlanadi. Toniko-klonik, tonik, klonik, mioklonik, generallashgan tutqanoqlarda fenobarbitol, benzonal, glyuferal, difenin (fenitoin), karbomazepin (finlepsin, tegretol, stazepin, geksomidin (primidon), volproat natriy (depakin, konvuleks, atsediprol) kabi preparatlar qo‘llaniladi. Oddiy porsial va murakkab tutqanoq turiga qarab, shifokor preparatni to‘g‘ri tavsiya qilishi kerak. Uning dozasini belgilashda tutqanoqqa nojo‘ya ta’sir hosil qilmasligi hisobga olinadi. Birdan ko‘p miqdorda yoki o‘ta kam darajada berish tavsiya qilinmaydi. Preparat dozasi empirik tanlanadi, uning qondagi konsentratsiyasi 2-3 soatdan keyin kulminatsion cho‘qqiga yetadi.

Bolalarda sutkalik doza kattalarga nisbatan yuqoriroq bo‘lib, bu ularda metabolizmning intensiv kechishi bilan bog‘liqdir. Bola o‘sgan sari metabolizm sekinlashadi va katta yoshdagi odamlar uchun preparat dozasi kamaytiriladi: 60 yoshdan keyin 20-25 foizga, 70 yoshdan keyin 30-50 foizga. Agar bemor homiladorlik davrini boshdan kechirayotgan bo‘lsa, ikkinchi yarmida doza nisbatan oshiriladi. Agar muolaja samara bermasa, bir nechta preparatlar kombinatsiyasi qo‘llaniladi.

Davolashni har doim bitta preparatdan boshlab, dozani asta-sekinlik bilan oshirishning ahamiyati katta. Muolaja tartibi buzilsa, ya’ni preparat qo‘llanilmay qo‘ysa, alkogol qabul qilinsa, haddan tashqari toliqish, giperinsolyatsiya, uyqu yetishmovchiligi ro‘y bersa, bemorning ahvolida salbiy o‘zgarishlar kuzatiladi. Rezidual epiloptogen jarohatlanishning dekompensatsiya belgilarida kursdan tashqari degidratatsion, so‘rdiruvchi, qon-tomir davosi olib boriladi. EEG natijasi va terapevtik remissiya xulosasiga ko‘ra, davolash jarayoni 3 yildan kam bo‘lmasligi lozim.

Preparat qabuli asta-sekinlik bilan kamaytirilib, bemorning ahvoli o‘nglanishiga qarab, batamom to‘xtatiladi. Agar tutqanoq davolanmasa va tez-tez qaytalasa, bemor neyroxirurgik tekshirish va davolashga yotqiziladi. Xirurgik davoda epileptik o‘choq olib tashlanadi.

So‘nggi yillarda epilepsiyaga qarshi yangi preparat – lamiktal (lamo-tridjin) keng qo‘llanilmoqda. Oddiy va murakkab, absans, generallashgan, toniko-klonik tutqanoqda bu preparat kutilgan samarani beradi. Lamiktal kuniga 50 mg.dan boshlanib, asta-sekinlik bilan 200 mg.gacha yetkaziladi. Qaysi preparat bo‘lishidan qat’i nazar, bemorning yaqinlari uni qabul qilishda, albatta, shifokor bilan maslahatlashib ish tutganlari ma’qul.

Epilepsiya tashxisi qo‘yilgan bemor hududiy tuman ruhiy kasalliklar dispanserida hisobga olinib, doimiy ravishda psixoterapevt yoki psixonevrolog nazoratida bo‘lishi kerak. Zaruriy muolaja usullari uning ko‘rsatmasi bilan amalga oshiriladi.

Использованные источники: avitsenna.uz

ВАС МОЖЕТ ЗАИНТЕРЕСОВАТЬ :

  Как избавиться от эпилепсии дома

  Зпрр эпилепсия лечение

  Эпилепсия упражнения

Кўз ҳақида сиз билмаган 40 факт

Биз монитор олдида ўтириб кўзларимизни аямай зўриқтиришга ўрганиб қолганмиз. Аслида бу орган жуда жуда ноёб ва фан ҳали у ҳақда ҳамма нарсани билиб улгурмагани ҳақида камдан-кам одам ўйлаб кўрган бўлса керак.

Биз барча идора ходимларига кўзлари ҳақида кўпроқ ўйлаб, аҳён-аҳёнда бўлса ҳам кўзлар учун машқларни бажариб туришни тавсия этамиз.

1. Оч яшил-жигарранг кўзлар аслида жигарранг пигмент остидаги ҳаворанг кўзлардир. Қўй кўзларни бир умрга ҳаворангга айлантирадиган лазер муолажаси ҳам мавжуд.

2. Биз севган одамимизга қараганимизда кўз қорачиқларимиз 45%га кенгаяди.

3. Инсон кўзининг шох пардаси акуланикига ўхшайди, шунинг учун, кўз жаррохлигида акула кўзи шох пардасидан фойдаланилади.

4. Очиқ кўз билан аксириб бўлмайди.

5. Кўзларимиз кул рангнинг 500 хилини ажрата олади.

6. Ҳар бир кўз барчаси ёруғликка таъсирчан 107 миллион ҳужайрага эга.

7. Эркакларнинг ҳар 12-си дальтоник — ранг ажрата олмайди.

8. Инсон кўзи фақат уч ранг қизил, кўк ва яшилни ажратади, қолган ранглар эса, уларнинг қўшилмаларидан пайдо бўлган.

9. Кўзларимиз диаметри 2,5смга яқин, оғирлиги 8грча келади.

10. Танамиздаги барча мускуллар ичида кўз мускуллари энг фаолидир.

11. Кўзларимиз туғилганимиздагидай қолади, бурун ва қулоқлар эса, ўсишдан тўхтамайди.

12. Кўз соққасининг фақат 1/6 қисмигина кўриниб туради.

13. Умримиз мобайнида биз 24 миллионга яқин турли тасвирларни кўрамиз.

14. Бармоқларимиз 40та ноёб хусусиятга эга, кўзнинг рангдор пардаси эса — 256. Айнан шу туфайли кўз тўр пардасини сканерлашдан хавфсизлик органларида кенг фойдаланилади.

15. «Кўз очиб-юмгунча» деб бежиз айтилмаган, чунки кўз мушаклари танамиздаги энг тезкоридир.

16. Кўзлар миямизга ҳар сония кўплаб ахборот етказади. Бу ахборот каналини йирик шахар интернет провайдери қуввати билан таққослаш мумкин.

17. Нигоҳимиз сониясига 50 буюмда тўхтайди.

18. Миямизга аслида тескари тасвир узатилади.

19. Кўз мияни бошқа аъзолардан кўра кўпроқ юклайди.

20. Ҳар бир кипригимиз 5 ойга яқин умр кўради.

21. Майя қабиласидагилар ғилайлик жозибали кўрсатади деб ҳисоблаганлар ва болалари ғилай бўлишига ҳаракат қилганлар.

22. 10 000 йил аввал барча одам кўзлари оч яшил-жигарранг кўринишда бўлган, Қора денгиз ўлкасидаги одам кўзи мутацияга учрагач, ҳаворанг кўзлар пайдо бўлган.

23. Агар фоточақнаш билан олинган суратда биттагина кўзингиз қизил бўлса (икки кўзингиз ҳам бир йўналишга қараётган ҳолда) сизда кўз ўсмаси бўлиш эҳтимоли бор. Бахтимизга 95% ҳолларда даволаш яхши натижа беради.

24. Кўз ҳаракатининг оддий тести натижасига қараб шизофрения касаллиги 98,3% ҳолларда тўғри ташхис қилинади.

25. Одамлар ва итлар — бошқалар кўзига қараб хулоса чиқарувчи ягона мавжудотлардир, итлар эса бундан фақат одамлар билан мулоқот қилаётганда фойдаланадилар.

26. Тахминан 2% аёлларда кам учрайдиган ген мутацияси туфайли кўз тўр пардасида қўшимча колбачалар бор, шунинг ҳисобига улар 100 миллион хил ранг ажратадилар.

27. Жонни Деппнинг чап кўзи кўр ва ўнг кўзи фақат яқин масофадан кўра олади.

28. Канадалик сиам эгизаклари умумий таламусга эга, шу туфайли улар бир-бирларининг фикрларини ўқий олади ва бири иккинчисининг кўзи билан кўра олади.

29. Инсон кўзи фақат ҳаракатланаётган буюмга қарагандагина узлуксиз ҳаракат қила олади.

30. Циклоплар ҳақидаги ҳиколар Ўрта ер денгизи оролларидаги аҳоли туфайли тарқаган. Улар йўқолиб кетган пакана филлар қолдиқларини топишган ва одамникидан икки баравар катта бўлган мия суягидаги марказий бурун бўшлиғини янглишиб кўз соққаси деб ўйлашган.

31. Космонавтлар коинотда гравитация туфайли йиғлай олмайдилар, кўз ёшлари кичик ҳалқачалар ҳосил қилиб кўзни ачиштира бошлайди.

32. Пиратлар кўзларини боғлаш йўли билан нигоҳларини палуба ва палуба остини кўришга тез кўниктирадилар. Шундай қилиб, уларнинг битта кўзлари ёрқин нурга, иккинчиси эса хира нурга кўниккан.

33. Инсон кўзи учун жуда мураккаб ранглар мавжуд, уларни «мумкин бўлмаган ранглар» дейишади.

34. Биз фақат баъзи рангларни кўрамиз, улар сувдан кесиб ўта оладилар. Кўзларимиз сувда ҳосил бўлгани учун эволюция мобайнида кўриш спектрини кенгайтирувчи бошқа ҳеч қандай сабаб бўлмаган.

35. Кўзлар 550 миллион йил аввал ривожлана бошлаган. Энг содда кўз бир ҳужайрали ҳайвонлардаги фоторецепторларнинг оқсил бўлаклари бўлган.

36. Баъзан афакия билан оғриган — кўз гавҳари йўқ одамлар нур спектрининг ультрафиолет рангини кўришлари ҳақида айтадилар.

37. Асаларилар кўзларида тукчалар бор, улар шамол йўналиши ва учиш тезлигини аниқлашга ёрдам берадилар.

38. Аполлон миссиясидаги астронавтлар кўзларини юмганларида чақнаш ва нур тасмаларини кўрганларини ҳикоя қилишган. Кейинроқ аниқланишича, бу Ер магнитосферасидан ташқаридаги коинот радиацияси уларнинг кўзлари тўр пардасини нурлантиргани сабабли содир бўлган экан.

39. Биз кўзларимиз билан эмас, миямиз билан кўрамиз. Ювилиб кетган хира тасвирлар кўз датчикларининг нотўғри қабул қилиши касаллиги натижасида содир бўлади ва кейин мия ҳам ўз хатолик ва «ўлик зоналари»ни қўяди.

40. 65-85% ҳаворанг кўзли оқ мушуклар — кардирлар.

Использованные источники: myday.uz

ВАС МОЖЕТ ЗАИНТЕРЕСОВАТЬ :

  Болят ноги эпилепсия

  Как избавиться от эпилепсии дома

  Эпилепсия упражнения

тутканок касаллиги давоси

О сервисе MosCatalogue.net

MosCatalogue.net — это сервис, который предоставляет вам возможность быстро, бесплатно и без регистрации скачать видео с YouTube в хорошем качестве. Вы можете скачать видео в форматах MP4 и 3GP, кроме того можно скачать видео любого типа.

Ищите, смотрите, скачивайте видео — все это бесплатно и на большой скорости. Вы даже можете найти фильмы и скачать их. Результаты поиска можно сортировать, что упрощает поиск нужного видео.

Скачать бесплатно можно фильмы, клипы, эпизоды, трейлеры, при этом вам не нужно посещать сам сайт Youtube.

Скачивайте и смотрите океан бесконечного видео в хорошем качестве. Все бесплатно и без регистрации!

Использованные источники: www.moscatalogue.net

ВАС МОЖЕТ ЗАИНТЕРЕСОВАТЬ :

  Эпилепсия упражнения

  Эпилептологи лечение эпилепсии

  Что означает приступ эпилепсии

  Эпилепсия после наркоза

Тутқаноқ хуружлари (эпилепсия) қандай касаллик?

Ҳурматли таҳририят аъзолари!

Cинглим 18 ёшда. У тез-тез тутқаноқ ҳолатига тушиб қолади. Бу хасталик биринчи марта 2009 йил 31 декабрда хуруж қилган эди. Ҳозир эса ҳар 6 ойда кузатилмоқда. Охирги марта 17 февраль куни юз берди. Даволаса бўладими? Мутахассислар бу ҳақида нима дейди?

Отабек ДАМИНОВ,

Самарқанд вилояти, Пастдарғом тумани

Эпилепсия – бу руҳий касаллик эмас, ҳамда у юқумли ҳисобланмайди. “Эпилепсия” ташхиси инсонга тутқаноқ хуружининг сони иккитадан кам бўлмаган ҳолдагина қўйилади. Бундай ташхиснинг аниқ қўйилиши, организмда эпилептик тутқаноқларни келтириб чиқарувчи бошқа касалликлар аниқланмаганлигига ҳам боғлиқдир. Эпилепсия – тутқаноқ хуружлари тез-тез бўлиб турадиган ҳолатдир.

Ўн олти ёшгача бўлган мингта боладан тахминан еттитаси шу касаллик билан хасталанган. Катта ёшдаги инсонларга келсак, уларнинг икки юзтасидан биттасида шу дард кузатилади.

Кўп ҳолларда тутқаноқ хуружлари энди туғилган чақалоқларда тана ҳарорати юқори бўлганда кузатилади. Лекин бу хуружларнинг кузатилиши инсонда кейинчалик эпилепсия касаллигини келтириб чиқаради дегани эмас. Бундай касаллик ҳар қандай ёшдаги одамда бўлиши мумкин. Лекин бу хасталикка кўпроқ ўсмир ёшидаги инсонлар рўбарў бўладилар.

Эпилепсия касаллиги билан хасталанган беморларнинг етмиш беш фоизини йигирма ёшгача бўлган беморлар ташкил этади. Йигирма ёшдан ошган беморларда эса тутқаноқ хуружларининг кузатилиши асосан турли хилдаги жароҳатларга ёки инсульт(бош мия қон томирларида қон айланишининг бузулиши)га боғлиқ бўлади.

Эпилепсиянинг келиб чиқишини тушунтириб берадиган бир умумий сабаб мавжуд эмас. Эпилепсия – наслий касаллик эмас, аммо қариндошлари шу хасталик билан касалланган баъзи бир оилаларда бу касалликнинг учраш эҳтимоли юқори. Беморларнинг 40 фоизида яқин қариндошлари шу касалликка чалинган бўлади. Тутқаноқ хуружларининг бир неча хил тури мавжуд. Уларнинг оғирлиги ҳам турлича кечади.

Тутқаноқнинг келиб чиқишида бош миянинг ярми шикастланган бўлса, парциал ёки фокал ҳисобланади. Агар бош миянинг ҳамма қисми хасталанса, унда бу хуруж генераллашган хуруж деб аталади. Яна аралаш хуружлар ҳам бор: улар олдин бош миянинг ярмидан бошланиб, сўнг бутун мияни коплайди.

Афсуски, етмиш фоиз ҳолларда касалликни келтириб чиқарувчи сабаблар мавҳумлигича қолиб кетмокда.

Касалликни келтириб чиқарувчи қуйидаги сабаблар тез-тез учраб туради: бош мия жароҳати, инсульт, бош мия ўсмаси, туғруқ жараёнида кислород ва қон-томир етишмовчилиги, мия тузилишининг бузилиши (мальформациялар), менингит, вирус ва паразитар касалликлар, мия абсцесси (йиринглаши).

Касалликка ташхис қўйиш учун шифокор бемордаги касалликни ҳамда ирсий хасталик сабабларини текширади. Аниқ ташхис қўйиш жуда мураккаб. Бунинг учун шифокор кўп босқичли текширувни амалга ошириши лозим. Касалликнинг белгиларини текширади. Тутқаноқ хуружининг учраш сонини аниқлайди. Хуруж батафсил таърифланади. Бу эса унинг кечиш жараёнини аниқлашга ёрдам беради. Чунки, хуружни бошдан кечирган одам ҳеч нарсани эслай олмайди. Сўнг, электроэнцефалография (ЭЭГ) қилиниши лозим. Бу орқали бош мия фаолияти текширилади. Бундан ташқари, компьютер томография ва магнит-резонанс томография каби текшириш усуллари ҳам қўлланилиши мумкин.

Агар касаллик тўғри даволанса, саксон фоиз ҳолларда бундай одамлар тутқаноқ хуружисиз ва фаоллиги чегараланмаган ҳолда яшайдилар.

Кўпгина инсонларга тутқаноқ хуружининг олдини олиш мақсадида умри давомида тутқаноққа қарши (антиэпилептик) препаратларни ичиш тавсия қилинади. Баъзи ҳолларда, агар беморда бир неча йил давомида касаллик хуружи қайталанмаса, ўтказилган ЭЭГ кўрсаткичлари меъёрда бўлса, шифокор тутқаноққа қарши препаратни бекор қилиши мумкин. Эпилепсиянинг хавфли тарафларидан бири шундаки, катта тутқаноқ хуружи пайтида бўғилиб қолиш (беморнинг юзи билан ёстиққа ётиб қолса, ва ҳоказо ҳолатларда) ёки бўлмаса йиқилиб тушиш натижасида қаттиқ жароҳат олиши, бу эса ўлимгача олиб келиши мумкин. Ундан ташқари, катта тутқаноқ хуружлари қисқа вақт оралиғида ривожланиши мумкин. Бу эса ўз навбатида хаста кишида нафас олишнинг тўхташига олиб келади.

Генераллашган (марказлашган) тонико-клоник (аъзои баданнинг тиришиб қолиши) хуружларга келсак, уларинг оғир кечиши ўлим билан тугаши мумкин. Бундай хуружлар кузатиладиган беморлар доимо яқинлари назоратида бўлишлари керак.

Эпилепсия билан хасталанган инсонлар дуч келадиган муаммо – бу атрофдаги бошқа одамларни хуруж пайтида қўрқитиб юборишидир. Болаларда эса бу ҳолат, синфдошлари, дўстларининг четлашиши билан кузатилади. Ундан ташқари бу хасталик сабабли болажонлар спорт ўйинлари ва мусобақаларда иштирок этиш имкониятидан маҳрум бўладилар. Антиэпилептик давони тўғри танланганлигига қарамасдан, болаларда дарсларни ўзлаштиришда қийинчиликлар пайдо бўлиши мумкин. Баъзи инсонларни қайсидир иш фаолият туридан чеклашга тўғри келади. Масалан: автомобиль бошқарувидан. Эпилепсиянинг оғир турида инсон ўзининг руҳий ҳолатини назорат қилиб бориши лозим. Чунки, руҳий ҳолат эпилепсия касаллигини ажралмас қисми ҳисоблланади.

Агар ҳозирда даволаш тадбирлари туғри йўналишда олиб борилса, беморда тутқаноқ хуружлари кузатилмайди. У ҳамма қатори бирдай соғлом ҳаёт тарзини олиб бориш имконига эга бўлади. Даволашдан мақсад, тутқаноқ хуружларини бутунлай йўқолишига қаратилган бўлиши керак. Ҳозирги вақтда бу касалликни бир нечта препаратлар билан даволаш йўлга қўйилган. Уларнинг баъзилари миянинг фақатгина бир қисмига, яъни эпилепсиянинг маълум бир турига таъсир кўрсатиши мумкин. Дорининг асоратлари беморларда турли хил намоён бўлади. Шунинг учун бундай препаратларни қабул қилиш жараёнида шифокор тавсиясига амал қилиш зарур.

Эпилепсия касаллиги мавжуд аёллар ҳомиладорликдан олдин ва кейин врач кўригидан ўтишлари шарт. Ҳомиладорлик пайтида антиэпилептик препаратларни бирданига тўхтатиб қўйиш қатъиян тақиқланади.

Агар дори воситалари билан даволаш ёрдам бермаса, бошқа усулга ўтиш мумкин. Миянинг шикастланган қисмини жарроҳлик операцияси ёрдамида олиб ташлаш зарур. Лекин бунинг учун махсус тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган юқори технологияли текширув усуллари, ҳамда умуман бошқа анализлар ўтказилиши лозим.

Тутқаноқ тутаётган беморларга хуруж пайтида қандай ёрдам беришимиз мумкин? Демак, хаста киши бирданига йиқилиб қўл ва оёқларини ноаниқ ҳаракатлантираётган бўлса, бошини орқага ташлаётган бўлса, кўз қорачиқларига эътибор беринг. Агар улар кенгайган бўлса, демак бу эпилепсия хуружи тутганидан далолат беради.

Биринчи навбатда атрофдаги беморни устига тушиб кетиши мумкин бўлган ўткир ва қаттиқ буюмларни четга суриб ташланг. Кейин беморни қорнига ўгиринг ва бошининг тагига биронта юмшоқ буюм қўйинг, бу жароҳатнинг олдини олади. Агар бу пайтда беморда қусиш кузатилса унинг бошини ёнга буринг, бу қусиқ нафас йўлига кетишининг олдини олади.

Бемор тилини тишлаб олмаслиги учун унинг тишлари орасига қаттиқ нарса қўйилади. Агар бу буюм рўмолчага ўралган қошиқ бўлса мақсадга мувофиқдир. Эпилептик хуруж пайтида беморга сув берманг, ҳамда уни мажбуран ушлаб туришга ҳаракат қилманг. Атрофдаги одамлардан шифокорни чақиришларини илтимос қилинг.

Ё.Мажидова,

тиббиёт фанлари доктори, профессор,

С.Турсунхўжаева,

тиббиёт фанлари номзоди, “Спектра неврология” клиникаси бош шифокори

Использованные источники: soglom.uz

ВАС МОЖЕТ ЗАИНТЕРЕСОВАТЬ :

  Болят ноги эпилепсия

  Как избавиться от эпилепсии дома

  Зпрр эпилепсия лечение

Эпилепсия: бемор тишлари орасида ҳеч нарса тиқманг!

Эпилепсия бош миянинг сурункали касаллиги бўлиб, асосан тутқаноқ ёки тиришиш хуружлари билан кечади. Бу касаллик бирламчи, яъни туғма ёки иккиламчи, яъни баъзи бош мия касалликлари натижасида ривожланади. Бундан ташқари, эпилепсия ҳеч қандай сабабсиз ҳам келиб чиқиши мумкин.

Эпилепсия наслдан-наслга ўтиши ҳам, ўтмаслиги ҳам мумкин. Иккиламчи тури бош мия жароҳатлари, организмнинг заҳарланиш касалликлари, менингитлар, менингоэнцефалитлар, ўсмалар, бош мияда ўтказилган турли операциялар, инсультлар, бундан ташқари, бола туғилаётган пайтда ёки ҳомиладорлик пайтида олинган жароҳатлар, болаларнинг турли юқумли касалликлари туфайли келиб чиқиши кузатилади. Қолаверса, айрим хасталиклар тутқаноқ билан кечиши мумкин, масалан, бош мияга қон қуйилиши – геморрагик инсульт, ҳомиладорлик даврида кузатиладиган эклампсия.

Агар ўз вақтида даволанса, эпилепсиянинг айниқса иккиламчи тури тўлиқ тузалиб кетиши мумкин.

Тутқаноқ хуружларининг турли шакллари бор. Генераллашган тутқаноқлар албатта беморнинг ҳушдан кечиши билан кечади. Фокал (парциал) тутқаноқларда тиришиш юз беради-ю, ҳушдан кетиш кузатилмайди.

Баъзилар тутқаноқда албатта тиришиш ва ҳушдан кечиш кузатилади (бу катта тутқаноқлар деб аталади) деб ўйлайди. Аслида ундай эмас, тутқаноқ хуружларининг тури жуда кўп. Баъзан бемор бир неча сонияга (10-20 сонияга) ҳушидан кетади – қотиб қолади, буни ҳатто ўзи сезмайди ҳам (бундай хуружлар кичик тутқаноқлар – абсанс деб аталади) Худди ана шу хуружлардан беморнинг атрофидагилар бехабар қолишади, чунки беморнинг ўзи ҳам нима юз берганини билмайди-да. Бу хуружлар бир кунда бир неча бор такрорланса, яқинлари эътибор беришни бошлайдилар. Эпилепсиянинг ўзига хос томони ҳам шунда: бемор хуруж пайти нималар бўлганини мутлақо эслай олмайди. Бу ҳолат тиббиётда тутқаноқдан кейинги амнезия (яъни эслай олмаслик) деб аталади. Фақат бемор у ер-бу ери шилингани ёки кўкарганидан хуруж бўлганини билиб қолиши мумкин.

Тутқаноқнинг онг бузилиши билан кечадиган яна бир тури ҳам бор. Бунда бемор соғлом одамлардек ҳаракат қилади, масалан, кўчага чиқади, машинага ўтиради, ҳатто бошқа жойларга бориб қолиши ҳам мумкин. Хуруж ўтганидан кейин эса у ерга қандай келганини эслай олмайди.

Тутқаноқ хуружи юз берган пайт биринчи навбатда беморни текис, жароҳат етмайдиган жойга ётқизиш ва бошини ўнгга ёки чапга буриб туриш зарур. Беморнинг тишлари орасига қўл ёки бошқа нарса тиқиш керак эмас. Акс ҳолда беморнинг тишлари синиши ёки қўлингизга жароҳат етиши мумкин. Унутмаслик керакки, тутқаноқ хуружи одатда бир дақиқада, узоғи билан уч дақиқада ўтиб кетади.

Тутқаноқ хуружлари кўп бўладиган беморлар буни олдиндан сезишади, яъни уларда даракчи белгилар кузатилади. Бундай беморлар хуруждан олдин дарров текис ерга ётишади-да, тишларининг орасига бирор юмшоқ нарсани тиқиб олишади. Хуруждан икки-уч дақиқа олдин кузатиладиган даракчи белгилар тиббиётда аура деб аталади, унинг бир нечта турлари бор. Кўриш аурасида беморнинг кўз олдида турли шакллар ва ранглар (масалан, қон ранги), ёнғин, чақмоқ пайдо бўлади. Эшитиш аурасида эса қулоққа ҳар хил овоз, қичқириқ, ҳуштак, тасир-тусурлар эшитилади. Ҳид билиш аурасида турли хил нохуш ҳидлар; мотор аурасида кутилмаган ҳаракатлар; вегетатив аурада кўнгил айниши, қусиш, юрак уриши, нафас олишнинг бузилиши, оқариб ёки аксинча қизариб кетиш кузатилади. Беморда ауранинг муайян тури учрайди ва ҳар сафар тутишидан олдин айнан шу тури безовта қилади. Аура ҳамма беморларда ҳам учрайвермайди.

Агар тутқаноқ хуружлари бирин-кетин содир бўлаверса, ярим соат ичида ҳам ўтиб кетмаса, бу эпилептик статус деб аталади. Бундай ҳолатда зудлик билан «Тез ёрдам» чақириб, беморни касалхонага олиб бориш зарур. Бундай беморга шифокорлардан бошқа ҳеч ким ёрдам бера олмайди. Эпилептик статус ҳатто ўлимгача олиб бориши мумкин, шунинг учун ҳам кечикиш асло мумкин эмас.

Эпилепсия касаллигини даволаш албатта қатъий тартиб асосида олиб борилиши шарт. Беморлар буюрилган дорини ўз вақтида қабул қилишлари жуда муҳим. Айрим беморлар муолажа олсалар-да, хуружлар сони камаймаётганидан шикоят қилишади. Бундай ҳолатларда ё дориларнинг дозаси нотўғри белгиланган, ёки тутқаноқнинг ўша турига мос дори танланмаган бўлади.

Агар бемор дори ичишни ўзбошимчалик билан тўхтатиб қўйса, бир-икки кундан кейин аввалгидан ҳам кучлироқ хуруж тутиши, хуружлар сони кўпайиб кетиши мумкин.

Иккиламчи эпилепсияда дорилар асосан уч йилдан беш йилгача буюрилади. Бу вақтда дорининг дозаси ё камайтириб, ёки кўпайтириб борилади. Агар шу вақт ичида тутқаноқ тутмаса, электрэнцефалография ва бошқа текширувлар натижалари яхши чиқса, дорилар тўхтатилиб, бемор рўйхатдан чиқарилади.

Использованные источники: tib.uz

ВАС МОЖЕТ ЗАИНТЕРЕСОВАТЬ :

  Болят ноги эпилепсия

  Как избавиться от эпилепсии дома

  Эпилептологи лечение эпилепсии

  Каковы последствия эпилепсии

Эпилепсия касаллиги давоси

ЭПИЛЕПСИЯ КАСАЛЛИГИ УНИНГ ЗАМОНАВИЙ ДАВОСИ БОРМИ?

Инсоннинг мия фаолияти билан боғлиқ касалликлар ичида эпилепсия кўпроқ учрашига гувоҳ бўлиш мумкин. Унинг ижтимоий жиҳатдан хавфи катта бўлгани учун турмуш қуриш арафасида турган йигит-қизлар тиббий кўрикдан ўтказилади. Агар улардан бирортаси эпилепсия ёки бошқа руҳий касалликлар бўйича ҳисобда турса, туғилажак фарзандларга ундаги генетик белгилар яъни руҳий нуқсонлар ўтиши эҳтимолдан холи эмас. Шунинг учун ҳам эпилепсия касаллигига йўлиққан бемор тақдири тиббиёт ходимларини ҳамиша ташвишга солиб келади. Олмазор туманидаги 18-оилавий поликлиника психоневрологи Ирода Каримова билан бу касалликнинг келиб чиқиш сабаблари, ўзига хос симптомлари, диагностикаси, даволаш жараёни ва профилактикаси тўғрисида суҳбатлашдик.

– Эпилепсиянинг келиб чиқиш сабабларини мутахассис сифатида қандай шарҳлайсиз?

– Оддий тилда биз уни тутқаноқ ёки қуёнчиқ деб атаймиз. Касаллик этиологияси ва патогенези охиригача ўрганилмаган. Биринчи тутқаноқ вақтидаги беморнинг ёши бевосита касалликнинг пайдо бўлиш сабаблари билан боғлиқдир. Янги туғилган чақалоқ ва эмизикли болада оғир гипоксия, бош мия ривожланиш нуқсонлари ва метаболик генетик нуқсонлар (гипогликемия, гипокалиемия, витамин В 6 етишмаслиги) хасталик кучайишига сабаб бўлиши тахмин қилинган. Эпилепсия этиологиясида туғруқ травмалари (қисқич ишлатиш сабабли ҳомила бошчаси ва чаноқ ўлчамларининг тўғри келмаслиги) ўзига хос роль ўйнайди. Айрим ҳолларда эпилепсияга дучор бўлган беморларнинг онаси ҳомиладорлик вақтида қизилча, гриппнинг оғир формаси ёки бош мия жароҳатланишига учраган, спиртли ичимлик, гиёҳванд модда истеъмол қилган ва тетратоген таъсирга эга дорилар (резерпин, ремантадин) қабул қилгани аниқланган. Эпилепсия патогенезини аниқлаш мутахассисларга анчагина қийинчиликлар туғдирмоқда. Турли хил этиологик омиллар – алоҳида нейронларнинг ички қўзғалиши, функципонал боғланган системали нейронларнинг қўзғалиши ёки тормозланиши, бош миянинг энергетик ҳолати, айрим аминоксилоталар метаболизимининг бузилиши туфайли талваса келиб чиқиши мумкин. Ҳозирги вақтда эпилепсия патогенезида янги концепция, яъни калий (К+) каналлари блокадасидан кенг фойдаланилмоқда. Бу эса нейрона¬лараро ҳалқа циркуляциясидаги импульсларнинг ўтишини қийинлаштиради. Қўзғатувчи трансмиттер (аспартат ва глютамат) тутқаноқ ривожланишида асосий механизм бўлиб, тормозловчи (гамма-аминомой кислотаси) унинг тугашини таъминлайди.

– Касалликнинг аҳоли ўртасида учраш даражаси қандай ва уни аниқлаш мезонлари борми?

– Турли хуружлар ва ҳушдан кетиш билан бошланадиган эпилепсия ёш танламайди, у бир неча ойлик чақалоқда ҳам, катталарда ҳам учрашини кузатганмиз. Ҳар 1000 кишидан 5-10 нафари эпилепсияга йўлиққан бўлиб, асосан 20 ёшгача бўлган йигит-қизларда кўпроқ учраши мумкин. Касалланиш даражаси жинсга боғлиқ эмас, эркак-аёлларда теппа-тенг юради. Худди бошқа асаб касалликлари каби эпилепсияда наслий омилнинг таъсири яққол сезилади. Ўтган аср¬нинг 50-йилларигача аксарият давлатларда эпилепсиядаги нас¬лий омил жуда бўрттириб кўрсатилган. Кейинчалик илм-фан ютуқлари бундай фаразни йўққа чиқарди. Бугунги статистик маълумотлар ота-онадан бири эпилепсия билан оғриса, улардан касал бола туғилиши хавфи 10 фоиздан ошмаслигини кўрсатмоқда. Агар хасталик ҳар иккисида учраса, бу – чинакам фожиа. Бола бир умр эпилепсия «гирдоби»да қолади. Ташхис қўйиш учун шифокор бемордаги касаллик ҳамда ирсий мо¬йилликни текширади. Аниқ ташхис қўйиш жуда мураккаб. Бунинг учун мутахассис кўп бос¬қичли текширувни амалга ошириши даркор. Электроэнцеалография (ЭЭГ) аппарати воситасида беморнинг мия фаолияти текширилади. ЭЭГда кузатиладиган патологик ўзгаришлар, ўткир тўлқинлар, комплекс пик тўлқинлар, секин тўлқинли пароксизма кўринишида кечади. Эпилектик активлик касалликка дучор бўлган беморларнинг 30-40 фоизида аниқланади. Ҳозирги вақтда амалиётга кенг жорий қилинган комьютер томография ва магнит-резонанс томография текширувлари ташхис қўйишда аниқликни таъминлаб, шифокорнинг беморни даволаши учун енгиллик туғдиради. ЭЭГ кўрсаткичлари меъёрида бўлса, шифокор тутқаноққа қарши препаратларни тўхтатишга маслаҳат беради.

– Бошқа хасталиклар каби эпилепсия ҳам турларга ажратиладими?

– 1989 йилда қабул қилинган халқаро таснифга кўра, касаллик бирламчи (идиопатик) ва иккиламчи (симптоматик) турларга бўлинади. Эпилепсияга тиббий жиҳатдан чуқур изоҳ берганимизда, парциал, оддий, мураккаб, иккиламчи генераллашган, генераллашган, тонико-клоник, тоник, клоник, миоклоник, абсанс, атоник хусусиятларига тўхталиб ўтиш керак. Оддий парциал тутқаноқнинг бошланиши локал характерда бў¬либ, беморнинг эс-ҳуши йўқолмайди. Унинг клиник белгисида турли ҳолатлар (мотор, сенсор, вегетатив ва психик) кузатилиб, эпилептик ўчоқнинг локализацияси ва эпилептик системанинг морфункционал хусусиятига боғлиқ. Мураккаб парциал тутқаноқ ҳушнинг бузилиши билан кечади. Бемор кейинчалик бўлиб ўтган воқеаларни умуман эслолмайди У кўпинча аура билан бошланади. Аура тутқаноқнинг хабарчиси бўлиб, хуруж бошланишига бир неча соат қолганда, баъзан эса бир-икки кун олдин беморнинг уйқуси қочади, хавотир пайдо бўлиб, жаҳлини боса олмайди, юзи ёки танасининг баъзи жойларида увушиш юзага келади, лаб бурчаклари титрай бошлайди. Бемор атрофида рўй бераётган воқеани нореал (дереализация) деб қабул қилади. Айрим у «кўриб бўлган» ёки «умуман кўрмаган» ҳиссиётга дуч келгандек бўлади. Эпилепсиянинг баъзи турларида аура кузатилмайди. Аурасиз кузатиладиган катта тутқаноқ ҳаёт учун жуда хавфлидир. Бемор бош мия ва тан жароҳатига учрашини олдиндан билиб бўл¬майди. Тонико-клоник эпилепсия учун бу белги типик бўлиб ҳисобланади. Бунга хос характерли белги эндоген ва экзоген омиллар – менструация, мастлик, ўта толиқишга боғлиқ бўлиши мумкин. Танадаги барча мушакларда тоник қисқариш бошланади. Беморнинг кўзлари катта очилади, кўз соққаси юқорига кетади, қорачиқлари кенгаяди, ёруғликдан кўзи қамашади. Спазмлашган товуш ёриқларидан ҳаво ўтганда эпилептик қичқириш пайдо бўлади, бу бир неча секунд давом этади. Кейинчалик мушакларнинг тоник ригидлиги қалтирашга ўтади ва клоник фазаси бошланади. Клоник тутқаноқ фақат клоник фаза билан характерланади. Бу кў¬пинча эмизикли болаларда кузатилади. Бунда бола ҳушидан кетиб, вегетатив бузилишлар билан бирга икки томонлама ритмик клоник тутқаноқ пайдо бўлади. Тунги хуруж кундузгисидан бошқачароқ тарзда кечади. Бемор бирдан уйғониб кетади, боши қаттиқ оғрийди, кутилмаганда қайт қилади, аста-секин кўзи ва боши ён томонга қайрилган ҳолда тутқаноқ хуружлари бошланиб кетади. Унинг юзи қийшайиб қолади, сўлаги оқади ва дудуқлана бошлайди, тилини тишлаб олиши, оғзидан қон аралаш кўпик келиши, сийиб юбориши билан ён-атрофида турган яқинларини ҳаяжонга солади. Ётган жойидан тезликда туриб, ўтириб олади, оёқлари билан велосипед ҳайдаётгандек ҳаракат қилади, ғужанак бўлиб тўшакка ағанайди. Гоҳида у ўрнидан туриб юриб кетади, қадамини тўхтатади, югуриб уйдан чиқиб кетиши мумкин. Хуружи жараёни 30 сониядан 2 дақиқагача давом этади. Бемор ўзига келгач, нималар қилганини эслай олмайди, баъзан нима содир бўлганини чала-чулпа ҳикоя қилиб беради. Эпилепсия қандай ҳолатда ва қайси турда учрамасин, уларнинг барчасида бир-бирига ўхшаш жиҳатлар кўп. Шунинг учун ҳам биз шифокорлар касалликка умумий қилиб, «эпилепсия» номини берганмиз. Юқорида келтириб ўтганларим эса тад¬қиқотчилар олиб борган илмий изланишлардан бир шингили, холос.

– Эпилепсия руҳий касаллик тури бўлгани учун беморнинг мия фаолияти ва юрак функциясида ўзига хос «муҳит» мавжуд. Ана шу «му¬ҳит»¬га мослашиб яшайдиган беморнинг хатти-ҳаракатларида қандай ҳолат кузатилади ва бу унинг ён-атрофидаги кишиларга таъсир қилиш даражаси хусусида нима дея оласиз?

– Эпилепсияда хулқ-атвор ўзгаришлари баъзан «ижобий» тус олади. Улар кимгадир керагидан ортиқ даражада меҳрибон, бош ёрдамчи, кулиб турадиган, мулойим, ҳар қандай ишга бел боғлаб киришиб кетадиган шахс¬лардир. Бу меҳрибонлик баъзи ҳолларда оила аъзоларига эмас, бегоналарга кўрсатилади. Беморнинг жаҳлини чиқариш осон, қилаётган ишларига мос эътиборни сезмаса ёки танбеҳ эшитса, у янада қайсар ва ўжар бўлиб қолади. Агар бемор бирорта киши билан «сан-ман»га борса, қайтиб ўша одамга умуман яқинлашмайди. Бу типдаги кишиларнинг айримлари ҳақи¬қатпарвар бўлса, баъзилари ғирт ёлғончи бўлишади. Унинг учун бегона одам ноҳақликдан азият чекса, узоқ вақт у ҳақда гапириб юради, қўлидан келса, ёрдамга шошади. Баъзи беморлар уйи ва ишхонасини саранжом-саришта тутишади, озода кийинишади, жуда тартибли бўлиб, улар баъзан клептомания (керакмас нарсаларни ўғирлаш) билан ҳам шуғулланадилар. Эпилепсия касаллигида кузатиладиган шахсият ўзгаришлари касалликнинг қайси ёшда бошлангани, хуружлар сони ва тури, ўтказилаётган даволаш муолажаларининг узвийлигига боғлиқдир.

– Эпилепсиянинг даволаш босқичлари қандай олиб борилади? Бемор руҳий касалликлар диспансерида ҳисобга олингач, у билан даволаш ишларини ташкил этишда нималарга аҳамият берилади?

– Кўпинча эпилептик беморни неврологик характердаги касал, деб ҳисоблашади. Беморга ташхис қўйиш невропатолог ёки психоневролог зиммасига тушади. Психик нуқсон айрим беморларда (25-30 фоиз) турли даражада яққол намоён бўлиши мумкин. Даволашни бошлашдан аввал шифокор беморда церебрал (ўсма, энцефалит ва бошқалар) ёки экстрацеребрал (инсулома, гипопаратиреоз) йўқлигига ишонч ҳосил қилиши керак. Касаллик комплекс, индивидуал, узлуксиз ва узоқ муддат даволаниши керак. Даволаш эпилептик тутқаноқ турини ҳисобга олган ҳолда битта препарат (монотерапия)дан бошланади. Тонико-клоник, тоник, клоник, миоклоник, генераллашган тутқаноқларда фенобарбитол, бензонал, глюферал, дифенин (фенитоин), карбомазепин (финлепсин, тегретол, стазепин, гексомидин (примидон), вольпроат натрий (депакин, конвулекс, ацедипрол) каби препаратлар қўлланилади. Оддий порциал ва мураккаб тутқаноқ турига қараб, шифокор препаратни тўғри тавсия қилиши керак. Унинг дозасини белгилашда тутқаноққа ножўя таъсир ҳосил қилмаслиги ҳисобга олинади. Бирдан кўп миқдорда ёки ўта кам даражада бериш тавсия қилинмайди. Препарат дозаси эмпирик танланади, унинг қондаги концентрацияси 2-3 соатдан кейин кульминацион чўққига етади. Болаларда суткалик доза катталарга нисбатан юқо¬рироқ бўлиб, бу уларда метаболизмнинг интенсив кечиши билан боғлиқдир. Бола ўсган сари метаболизм секинлашади ва катта ёшдаги одамлар учун препарат дозаси камайтирилади: 60 ёшдан кейин 20-25 фоизга, 70 ёшдан кейин 30-50 фоизга. Агар бемор ҳомиладорлик даврини бошдан кечираётган бўлса, иккинчи ярмида доза нисбатан оширилади. Агар муолажа самара бермаса, бир нечта препаратлар комбинацияси қўлланилади. Даволашни ҳар доим битта препаратдан бошлаб, дозани аста-секинлик билан оширишнинг аҳамияти катта. Муолажа тартиби бузилса, яъни препарат қўлланилмай қўйса, алкоголь қабул қилинса, ҳаддан таш¬қари толиқиш, гиперинсоляция, уйқу етишмовчилиги рўй берса, беморнинг аҳволида салбий ўзгаришлар кузатилади. Резидуал эпилоптоген жароҳатланишнинг декомпенсация белгиларида курсдан ташқари дегидратацион, сўрдирувчи, қон-томир давоси олиб борилади. ЭЭГ натижаси ва терапевтик ремиссия хулосасига кўра, даволаш жараёни 3 йилдан кам бўлмаслиги лозим. Препарат қабули аста-секинлик билан камайтирилиб, беморнинг аҳволи ўнгланишига қараб, батамом тўхтатилади. Агар тутқаноқ даволанмаса ва тез-тез қайталаса, бемор нейрохирургик текшириш ва даволашга ётқизилади. Хирургик давода эпилептик ўчоқ олиб ташланади.

Сўнгги йилларда эпилеп¬сияга қарши янги препарат – ламиктал (ламо-триджин) кенг қўлланилмоқда. Оддий ва мураккаб, абсанс, генераллашган, тонико-клоник тутқаноқда бу препарат кутилган самарани беради. Ламиктал кунига 50 мг.дан бошланиб, аста-секинлик билан 200 мг.гача етказилади. Қайси препарат бўлишидан қатъи назар, беморнинг яқинлари уни қабул қилишда, албатта, шифокор билан маслаҳатлашиб иш тутганлари маъқул.

Эпилепсия ташхиси қўйилган бемор ҳудудий туман руҳий касалликлар диспансерида ҳисобга олиниб, доимий равишда психотерапевт ёки психоневролог назоратида бўлиши керак. Зарурий муолажа усуллари унинг кўрсатмаси билан амалга оширилади.

Использованные источники: uzssgzt.uz